Życie świętego Szarbela Makhloufa

Szarbel urodził się pod rządami osmańskich namiestników i libańskich emirów. Góra Liban była górskim społeczeństwem wsi, tarasowych pól, tkactwa jedwabiu i klasztorów, rządzonym z daleka, z podatkami do płacenia i przymusowymi pracami zwanymi korweą. Bka Kafra, jego wieś, należy do najwyżej położonych wsi w Libanie, na skraju Doliny Kadisza, gdzie od wieków żyli chrześcijańscy pustelnicy.

Na chrzcie otrzymał imię Józef (Youssef). Był najmłodszym z pięciorga dzieci Antoniego Zaaroura Makhloufa i Brygidy Chidiac. Według tradycyjnych biografii jego ojciec, poganiacz mułów, został zmuszony do korwei i zmarł w 1831 roku w drodze powrotnej do domu, gdy Józef miał trzy lata. Matka wyszła później za mąż za Lahouda Ibrahima, który przyjął święcenia kapłańskie jako Abdel-Ahad. Tradycja maronicka dopuszcza święcenia mężczyzn żonatych. Józef dorastał, służąc do Mszy Świętej ojczymowi.

Chodził do wiejskiej szkoły, nauczył się arabskiego i syryjskiego, a od około dziesiątego roku życia pilnował rodzinnych zwierząt. Tradycja mówi, że modlił się w grocie w pobliżu pastwisk, którą mieszkańcy nazwali później Grotą Świętego. Dwóch braci jego matki było pustelnikami w Kozhaji w Dolinie Kadisza. Odwiedzał ich, a ich przykład ukształtował jego pragnienie. Jego matka i wuj Tanios, opiekun chłopca, byli temu przeciwni, a matka chciała, żeby się ożenił.

W wieku 23 lat, w 1851 roku, odszedł nikomu nic nie mówiąc i pieszo dotarł do klasztoru Matki Bożej w Majfuk. W homilii z 1977 roku Paweł VI przytoczył słowa przypisywane jego matce po jego odejściu: "Gdybyś nie miał być dobrym zakonnikiem, powiedziałabym ci: Wróć do domu. Ale wiem teraz, że Pan chce cię mieć na swojej służbie. I w moim bólu z powodu rozłąki z tobą, mówię do niego z oddaniem: Niech Bóg cię błogosławi, moje dziecko, i uczyni cię świętym" (wg polskiego przekładu homilii). Do rodzinnej wsi już nie wrócił.

Liban Szarbela, 1828-1898

Szarbel żył w trudnym dla Góry Liban stuleciu. Osmańscy namiestnicy i miejscowi emirowie rządzili ludnością złożoną głównie z maronickich i druzyjskich wieśniaków. Praca przymusowa, wysokie podatki i rywalizacja między rodami i wspólnotami były częścią codziennego życia. W 1860 roku konflikt między maronitami a druzami przerodził się w wojnę domową, która rozprzestrzeniła się na Damaszek i dolinę Bekaa. W 1861 roku państwo osmańskie, pod naciskiem mocarstw europejskich, utworzyło Mutasarryfat Góry Liban, region pod zarządem chrześcijańskim. Szarbel wstąpił do klasztoru przed tymi wydarzeniami, a w latach nowego porządku był już pustelnikiem.

W tym świecie Libański Zakon Maronitów był trwałą instytucją. Zjednoczony pod jedną Regułą w 1695 roku, według Maronite Research Institute (MARI) liczył za jego czasów ponad 1000 mnichów wśród około 300 000 maronitów. Klasztor był gospodarstwem, szkołą, miejscem modlitwy i schronieniem. Dlatego wiejski chłopiec mógł pójść do klasztoru i zostać kapłanem: droga była dla niego otwarta.

Nowe imię

Jako nowicjusz przyjął imię Szarbel, od męczennika Kościoła antiocheńskiego. Kościół maronicki wywodzi swoje korzenie z Antiochii, więc imię to było świadomym znakiem przynależności.

Śluby

Nowicjat rozpoczął w Majfuk i kontynuował w klasztorze świętego Marona w Annaji. 1 listopada 1853 roku, podczas Mszy Świętej, w obecności przełożonego, mistrza nowicjatu i wspólnoty, złożył śluby posłuszeństwa, czystości i ubóstwa aż do śmierci. Rodzin i osób z zewnątrz nie dopuszczono.

Studia

Następnie skierowano go do klasztoru świętych Cypriana i Justyny w Kfifan, głównej szkoły teologicznej Zakonu, na studia filozofii i teologii (około sześciu lat, do 1859). Jednym z jego nauczycieli był Nimatullah Kassab Al-Hardini, mnich reformator, który został jego przewodnikiem duchowym. Święty Nimatullah został beatyfikowany w 1998 roku, a kanonizowany 16 maja 2004 roku, więc Szarbel osiągnął świętość jako pierwszy.

Kapłaństwo

Święcenia kapłańskie przyjął w Bkerke, siedzibie patriarchy maronickiego, w 1859 roku. Źródła podają z pewnością tylko rok, dlatego podajemy rok, a nie dzień.

Szesnaście zwyczajnych lat

Po święceniach żył w Annaji przez 16 lat jako mnich wśród mnichów. Liczbę tę podaje Paweł VI w homilii kanonizacyjnej, mówiąc, że po tych 16 latach życia wspólnotowego nastąpiło 23 lata całkowitej samotności. Życie monastyczne w tamtych czasach było ora et labora: pracował na ziemi klasztoru, sadził i zbierał plony razem z innymi mnichami. Żadne świadectwo nie opisuje, by pełnił jakiś urząd. Bracia zapamiętali, jak w pełni zachowywał Regułę.

W 1875 roku, w wieku 47 lat, otrzymał pozwolenie, by zamieszkać w pustelni świętych Piotra i Pawła, położonej krótki spacer pod górę od klasztoru (pustelnia). Pustelnię zbudowano jako klasztor w 1798 roku, a pustelnią stała się w 1829 roku, gdy Zakon przeniósł swoją wspólnotę do pobliskiego klasztoru świętego Marona. Wśród wcześniejszych pustelników byli tam Alisza Al-Hardini, brat nauczyciela Szarbela, Nimatullaha.

Nie było to życie bez ram. Pustelnik Zakonu żył według spisanych reguł. Nie mógł wychodzić bez zgody przełożonego, musiał zachowywać milczenie poza koniecznymi wypadkami, nie mógł jeść mięsa ani pić wina, mógł spać nie dłużej niż pięć godzin i jadł jeden posiłek dziennie, przysyłany z klasztoru. Własne relacje Zakonu dodają to, co zapisali jego towarzysze: włosiennica, twarde posłanie z koziej sierści na podłodze, kłoda owinięta w płótno zamiast poduszki i resztki posiłków towarzyszy. Niektóre surowsze praktyki znamy ze świadectwa tych towarzyszy, a nie z dokumentów urzędowych.

Jego dzień toczył się wokół Eucharystii: adoracja, Msza Święta, potem praca fizyczna na małym poletku, następnie post i modlitwa. W 1977 roku Paweł VI opisał sens tego życia wprost. Surowość była środkiem. Celem było zjednoczenie z Chrystusem, a papież wyraźnie zaznaczył, że nie jest to droga proponowana wszystkim. Dodał, że takie życie przypomina całemu Kościołowi o czymś, od czego nikt nie jest zwolniony.

Mimo to ludzie przychodzili na wzgórze, według pamięci wsi, po błogosławieństwo i modlitwę. Istnieją tradycyjne relacje o uzdrowieniach z czasów jego życia. Należą one do pamięci ustnej i monastycznej i nie były podstawą oceny Kościoła.

Dzień w pustelni

• Noc i wczesny ranek: modlitwa i adoracja Eucharystii.
• Msza Święta z długim dziękczynieniem po niej.
• Praca fizyczna na małym poletku.
• Jeden posiłek, przynoszony z klasztoru.
• Mało snu (reguła ograniczała go do pięciu godzin).
• Wychodzenie z pustelni tylko za zgodą przełożonego.

To reguła, według której żył, w relacji MARI. Świadectwa o tym, jak daleko wykraczał poza nią, pochodzą od jego towarzyszy i są świadectwem pobożności.

Udar

16 grudnia 1898 roku, podczas sprawowania Boskiej Liturgii w kaplicy pustelni, Szarbel został powalony. Relacje Zakonu mówią, że stało się to podczas odmawiania modlitwy liturgicznej ("Ojcze prawdy, oto Syn Twój, ofiara Tobie miła...") i że zaciskał dłonie na Eucharystii, upadając. Jego towarzysz, ojciec Makarios Al-Mishmeshani, i inni mnisi pomogli mu dojść do celi. Fragment modlitwy jest polskim przekładem przytoczonej relacji historycznej, a nie zatwierdzonym tłumaczeniem liturgicznym.

Śmierć

Osiem dni później, w wigilię Bożego Narodzenia, zmarł, wypowiadając imiona Jezusa, Maryi i Józefa.

Pogrzeb

Jego ciało spoczywało przez noc w kościele pustelni, gdy mnisi czuwali. W poranek Bożego Narodzenia niewielki orszak mnichów i mieszkańców sąsiednich wsi zniósł go przez śnieg do klasztoru na noszach z trzech desek. W kościele klasztornym odprawiono nabożeństwo żałobne. Następnego ranka został pochowany na klasztornym cmentarzu tak, jak każdy mnich Zakonu: bez trumny, w habicie, w dole, w którym leżały kości wcześniejszych mnichów. Do dołu sączyła się woda. Niektórzy prosili o trumnę lub osobny grób, lecz mnich odpowiedzialny odmówił jakiegokolwiek wyjątku.

Jedyny uwierzytelniony zapis

Według MARI jedynym uwierzytelnionym dokumentem w archiwum klasztoru dotyczącym jego życia jest wpis o jego śmierci. Sporządził go przełożony, ojciec Antonios Mishmeshani, który przebywał w Patriarchacie i po powrocie zastał Szarbela martwego. Napisał, że nie poda szczegółów jego życia "ze względu na to, czego dokona po swojej śmierci", oraz że jego posłuszeństwo było "anielskie, a nie ludzkie". Wpis podaje jego wiek jako 68 lat. Licząc od 1828 roku, wychodzi 70, i taką liczbę podał Paweł VI. My podajemy 70 i zaznaczamy różnicę.

Zgłaszane światło. Mnisi i mieszkańcy wsi zgłaszali światło nad grobem po pogrzebie. Relacje Zakonu mówią, że zwróciło ono uwagę, także osmańskiego patrolu, a przełożony poprosił władze kościelne o zgodę na otwarcie grobu. Jest to tradycja zgłaszana przez świadków i tak ją oznaczamy.

Kwiecień 1899. Grób otwarto 15 kwietnia 1899 roku, cztery miesiące po pogrzebie. Świadkowie, którzy zeznawali później w procesie kanonicznym, opisali ciało nienaruszone i giętkie w zalanym, błotnistym grobie, z wilgocią podobną do krwi, która według nich utrzymywała się przez dziesięciolecia.

Późniejsze badania. W XX wieku grób otwierano, a ciało badano kilkakrotnie. Santi e Beati (źródło wtórne) podaje, że w 1950 roku, po zauważeniu wilgotnego płynu na ścianie grobu, otwarto go ponownie 25 lutego w obecności całej wspólnoty monastycznej, a potem 22 kwietnia przez władze zakonne z komisją trzech lekarzy. MARI mówi o ośmiu otwarciach między 1950 a 1975 rokiem w obecności lekarzy i przedstawicieli Kościoła i podaje, że wilgoć wypływała przez 67 lat od 1899 roku. Inne źródła, powołując się na postulatora, podają, że w 1976 roku ciało zastano w całkowitym rozkładzie. Relacje się różnią i mówimy o tym otwarcie. Nie formułujemy własnym głosem twierdzeń o "braku wyjaśnienia medycznego". To są wypowiedzi Zakonu i świadków.

Co można powiedzieć z pewnością: pielgrzymi przybywali od pierwszych tygodni, Kościół prowadził badania w następnych dziesięcioleciach, a cześć okazywana przy grobie była podstawą procesu, razem z uzdrowieniami opisanymi w następnej części. Zob. także grób i jego relikwie.

Kościół nie kanonizuje na podstawie grobu. W jego procesie Kościół badał jego życie i cnoty oraz rozpatrzył cuda przyjęte do beatyfikacji i kanonizacji.

MARI wymienia dwa uzdrowienia przyjęte do beatyfikacji: siostry Marii Abel Kamari (ze Zgromadzenia Najświętszych Serc) oraz Iskandara (Alessandra) Obeida, który stracił wzrok w jednym oku. Według Santi e Beati (nie MARI) trzecie uzdrowienie, kobiety o nazwisku Awad w latach sześćdziesiątych, zostało przyjęte do kanonizacji. Źródła wtórne nie zgadzają się co do imienia, daty i choroby, dlatego nie podajemy ich tutaj.

Co powiedział Paweł VI w 1965 roku (polski przekład za zyciezakonne.pl): "Niech pomoże nam zrozumieć, w świecie zbyt często uwiedzionym przez bogactwo i wygodę, niezastąpioną wartość ubóstwa, pokuty i ascezy, które wyzwalają duszę w jej dążeniu ku Bogu."

Co powiedział Paweł VI w 1977 roku (polski przekład za zyciezakonne.pl): Szarbel to "syn wyjątkowy i poniekąd paradoksalny budowniczy pokoju, ponieważ szukał go z dala od świata, w samym tylko Bogu". Dodał, że "jego lampa, zapalona na szczycie góry jego pustelni w ubiegłym wieku, jaśniała coraz większym blaskiem".

• Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych opisuje Szarbela Makhloufa jako kapłana Libańskiego Zakonu Maronitów, który opuścił klasztor i udał się do pustelni w poszukiwaniu surowej samotności, a 24 grudnia spoczął w Panu.
• Zapisy klasztoru, na które powołuje się MARI, mówią, że do 1977 roku Annaja otrzymała 135 000 listów z 95 krajów.
• 22. dnia każdego miesiąca pielgrzymi zbierają się w Annaji na Mszę Świętą i modlitwę. Tradycja sięgająca zgłaszanego snu z 1993 roku Nohad El Shami, kobiety, która mówiła, że została uzdrowiona, głosi, że święty poprosił ją, by odwiedziła pustelnię 22. dnia. To zgłaszana relacja prywatna, a nie deklaracja Kościoła. Zob. 22. dzień miesiąca.
• 1 grudnia 2025 roku papież Leon XIV modlił się przy grobie w Annaji i złożył w darze lampę. Powiedział o Szarbelu: "Jakie jest dziedzictwo tego człowieka, który nic nie napisał, żył w ukryciu i milczeniu, ale którego sława rozeszła się po całym świecie?" (tekst polski za vatican.va).

Annaja leży w dystrykcie Dżubajl. Przejazd z Bejrutu to około 52 kilometry, zwykle około 90 minut, zależnie od ruchu. Grób znajduje się w kościele klasztornym, a pustelnia jest krótki spacer pod górę. Klasztor przyjmuje odwiedzających codziennie; godziny otwarcia sprawdź w klasztorze przed podróżą. Najbardziej uczęszczanym dniem jest 22. dzień każdego miesiąca: Leon XIV powiedział, że "tysiące pielgrzymów przybywa tu z różnych krajów" (tekst polski za vatican.va). Zaplanuj wizytę z pomocą Odwiedziny w Annaji, zob. pustelnię, albo przejdź się po wirtualnej wycieczce po Annaji.

Spotyka się formy Charbel, Sharbel, Sarbel i Charbelle. Forma syryjska to Mar Sharbel, a Mar to tytuł honorowy świętego. W dokumentach watykańskich używano form Makhlouf, Makhluf i Maklūf. W Ameryce Łacińskiej jest znany jako San Charbel. Jego imię chrzcielne brzmiało Józef (Youssef).

• Data urodzenia. 8 maja 1828 roku jest datą tradycyjną. Santi e Beati podaje, że to "prawdopodobnie" 8 maja, i zaznacza niepewność. MARI mówi o "około 1828 roku" i zauważa, że nie odnaleziono uwierzytelnionego aktu urodzenia.
• Święcenia kapłańskie. 1859. Niektóre źródła podają 23 lipca, ale Watykan i MARI podają tylko rok.
• Wiek w chwili śmierci. 70 według rachunku i w homilii Pawła VI. 68 we wpisie o śmierci w samym klasztorze.
• Lata we wspólnocie. 16 po święceniach, jak mówi Paweł VI. Watykański serwis "Święty dnia" podaje 15.

• Cuda świętego Szarbela
• Cuda eucharystyczne
• Listy do świętego Szarbela
• Pustelnia
• Odwiedziny w Annaji
• Modlitwy
• Nowenna
• Dzień wspomnienia
• Galeria
• Święty Nimatullah, jego nauczyciel
• Święta Rafka, jego współczesna
• Święty Maron
• Kościół maronicki
• Bka Kafra, jego miejsce urodzenia